Mẹ ta trả nhớ về không

     

Ngày xưa kính chào mẹ, ta điMẹ ta thì khócTa đi thì cườiMười năm rồi lại thêm mườiTa về thì khóc, mẹ cười lạ khôngÔng ai thế? Tôi kính chào ôngMẹ ta trí nhớ về bạt ngàn rồiÔng bao gồm gặp thằng con tôiHao hao…tôi nhớ…nó … người … như ôngMẹ ta trả nhớ về khôngTrả trăm năm lại bụi hồng, rồi đi…

Đỗ Trung Quân

Nhà thơ Đỗ Trung Quân sinh năm 1955 tại sài Gòn, gốc Bắc. Ông sống với mẹ đến năm 15 thì mẹ mất. Trước 1975, học Đại học Vạn Hạnh tại dùng Gòn. Đỗ Trung Quân là bạn văn với những Nguyễn Nhật Ánh, Nguyễn Đông Thức, Đoàn Thạch Biền khi tham gia phong trào Thanh niên xung phong. Đỗ Trung Quân, tác giả của số bài bác thơ phổ nhạc với được nhiều người ưa chuộng như Bài học đầu cho bé (Quê hương), Chút tình đầu (Phượng hồng), Hương tràm, Khúc mưa, Những nhành hoa trên tuyến lửa, … Ông còn được biết đến với nhiều nghề “tay trái” khác như MC mang đến những chương trình ca nhạc hay có tác dụng diễn viên mang đến một số phim truyền hình.

Bạn đang xem: Mẹ ta trả nhớ về không

Bài thơ lục chén này, rất ngắn, chỉ 10 câu, 70 từ, vời vợi thời gian một đời người, nặng trĩu bao tâm trạng. Tác giả lấy câu thứ 9 đặt tên cho bài bác thơ, Mẹ ta trả nhớ về không. Khi được phổ nhạc, các ca sĩ trình diễn ca khúc như: Nguyễn Hồng Liên, Ngọc Huyền, Lê Vỹ, Thụy Long.

Nhà thơ Đỗ Trung Quân kể lại rằng, “Bạn tôi đi làm cho ăn xa gần như cả cuộc đời, nên lúc về thăm mẹ năm bà 92 tuổi, người mẹ đã mắc chứng Alzheimer và không thể nhớ con mình là ai. Bà hỏi: Ông ơi, ông là ai? Bạn tôi ôm mẹ khóc như mưa…” Từ cảm xúc đó, Đỗ Trung Quân viết bài xích thơ này.

Cảm hứng chủ đạo của bài bác thơ là tình mẹ con, đúng hơn, đó là tình cảm của đứa bé đối với người mẹ, day dứt bao nỗi niềm:

Ngày xưa chào mẹ, ta điMẹ ta thì khóc, ta đi thì cườiMười năm rồi lại thêm mườiTa về ta khóc, mẹ cười… lạ không ?


Tác giả chọn nhị thời điểm ý nghĩa nhất: ta đi ta về / mẹ khóc ta cười / mẹ cười với ta khóc. Giữa nhì thời khắc ấy, mười năm rồi lại thêm mười, bao gồm nghĩa đến nhì mươi năm, dằng dặc hơn bảy nghìn ngày thương nhớ. Nhị mươi năm, bao vui buồn đổ xuống trên hai cuộc đời (mẹ với ta), nhì mái ấm gia đình, nhị thứ tóc chuyển màu. Tiếng cười và tiếng khóc, ý nghĩa ko giống nhau, đằng đẵng cả nghìn trùng của không gian và thời gian vào mỗi số phận.

Xem thêm: Chỉ Có Người Trong Cuộc Mới Hiểu Người Trong Kẹt ? Chỉ Có Người Trong Cuộc Mới Hiểu Người Trong Kẹt

“Ngày xưa xin chào mẹ, ta đi / Mẹ ta thì khóc, ta đi thì cười”. Nhì câu thơ diễn tả rất đúng vai trung phong trạng của nhì mẹ con. Con thì còn trẻ, ăn chưa no lo chưa tới, chỉ thấy phía trước là những chân trời mênh mông, vẫy gọi, hớn hở vô cùng, dấn bước vào đời, có tác dụng một con người tự vày với bao khát vọng tràn đầy. Cười là đúng. Tuổi trẻ, ai cũng vậy. Chỉ gồm mẹ, Ta đi – Mẹ khóc. Khóc vày phải xa con, lo lắng đến con, nơi những góc bể chân trời, ai người phân chia sẻ khi ấm lạnh?

*
Nhà nghiên cứu Huỳnh Văn Hoa (bìa trái) và Nhà thơ Bùi Xuân Mẫn (Tổng biên tập giaimaivang.vn)

Đến lúc Ta về – Ta khóc – Mẹ cười – Lạ chưa ? Hai trạng thái cảm xúc trái ngược nhau của người mẹ và người con, được lý giải: lúc trở về, người bé gặp lại mẹ, bao năm xa nhà, nhiều năm phân tách cách, theo tuổi đời, mẹ không thể như xưa nữa, nhớ nhớ quên quên, trí nhớ suy giảm, nhát dần, … Mẹ ta trả nhớ về không bến bờ rồi !

Đằng sau tiếng khóc của người con, có thể nhận ra những ơn nghĩa sinh thành, có nặng đẻ đau, công trạng dưỡng dục và lòng yêu thương thương vô bờ của đứa nhỏ đối với người mẹ. Và, cũng nhận ra rằng, từ nay, mọi sóng gió và vấp té trong đời, đâu còn một bến đỗ bình yên để trở về, neo đậu:

Con mặc dù lớn vẫn là con của mẹ / Đi một đời, lòng mẹ vẫn theo con“, Chế Lan Viên từng viết như vậy trong bài bác thơ Con cò.

Những câu thơ nhói buốt trọng tâm can:

Ông ai thế ? Tôi xin chào ôngÔng có gặp thằng bé tôiHao hao…tôi nhớ…nó …người …như ông.

Xem thêm: Cách Xem Ngày Giờ Sinh Có Phạm Giờ Xấu Không, Cách Xem Giờ Sinh Của Trẻ Có Phạm Giờ Xấu Không

Đây là các dòng thơ xúc động nhất, đọc đến, rơi nước mắt, nghẹn ngào. Người mẹ không nhận ra đứa bé của mình, chỉ thấy “hao hao … tôi nhớ … nó … người … như ông“. Cái thơ tưởng như lời giao tiếp, hỏi mà không tồn tại câu trả lời, bình thường cơ mà lại ko bình thường, nhói buốt, báo hiệu cho ta biết rằng, ta sẽ đơn côi, cô độc bên trên cõi trần gian này, ta sẽ tất cả những ngày tháng bất hạnh nhất vào đời, khi:

Mẹ ta trả nhớ về khôngTrả trăm năm lại bụi hồng, rồi đi…

“Bụi hồng”, Đào Duy Anh vào Từ điển Truyện Kiều, bụi hồng chữ Hán là hồng trần, chỉ bụi sắc đỏ, vì chưng gió bốc lên, nghĩa trơn là cõi trần” (Từ điển Truyện Kiều, NXB KHXH, HN, 1974, trang 43). Như vậy là, mẹ ta, xong xuôi một đời người, từ biệt thế gian, “rồi đi …”, về với ông bà, tổ tiên. Ngày đau buồn ấy đang chầm chậm đến !

Hai câu thơ cuối cùng, dẫu biết đó là quy luật, nhưng sao buồn đến nao lòng ! cha mẹ không sống cùng ta đến cuối đời, mãn kiếp. Đành thế, sao thương quá mang lại đời, đến ta !

Mẹ ta trả nhớ về không là một vào những bài bác thơ giỏi viết về mẹ. Cái gốc tạo nên sự sự sâu lắng của bài bác thơ, như Bạch Cư Dị nói, đó là tình. Những chi tiết đều tất cả tính điển hình, chọn lọc. Bài thơ là tiếng lòng, là niềm day dứt khôn nguôi của người con đối với mẹ, là lời nhắc nhở về lòng hiếu đạo, bổn phận làm cho con. Người đọc, bắt gặp bản thân nơi các dòng thơ chan chứa đậc ân của Đỗ Trung Quân.