Chữ tâm bằng ba chữ tài

     

Có một câu Kiều không dùng đến điển tích, không cần phải chú giải mà ai cũng dễ dàng hiểu được, sẽ là câu: “Chữ trung khu kia bắt đầu bằng cha chữ tài”.

Bạn đang xem: Chữ tâm bằng ba chữ tài

*

Nhưng không phải câu Kiều tưởng dễ dãi hiểu được này trọn vẹn được gọi đúng thần thái thâm hậu của chính nó trong ngẫu nhiên mọi nơi, những lúc, giữa những dịp “lẩy Kiều”. Những người dân có “chữ tâm” thực sự trong đời này không hẳn là ít và hết thảy họ gần như yêu mến, mến thương câu Kiều nhân nghĩa đẹp đẹp này. Nhưng những người nhân danh “chữ tâm” lại cũng không hẳn là không nhiều và nhiều khi “chữ tâm” nhân danh này bị đem trái chiều với chữ tài. Và như thế chữ tài lại bị dè bỉu, bị đố kỵ. Và như vậy hai chữ “tâm, tài” tương đố. Ngày xưa, khi viết Truyện Kiều để chứng tỏ cho thuyết “tài mệnh tương đố” (“Chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau”), Nguyễn Du dường như không ngờ đến loại tình cảnh “tâm, tài tương đố” này.

Thực ra, đại thi hào Nguyễn Du chỉ mang chữ tài đối lập với chữ mệnh chứ chưa hề đem chữ tài đối lập với chữ tâm bao giờ cả. Không trái chiều hai chữ “tâm-tài” mà lại lại bảo: “Chữ trọng điểm kia bắt đầu bằng bố chữ tài”, “rắc rối” chữ nghĩa là ở đoạn đó. đời nào Nguyễn Du viết đến 3254 câu thần bút để mệnh danh một trang tuyệt cầm về Tài-Tình-Sắc như Thuý Kiều mà lại đi dè bỉu “chữ tài” chăng? trọn vẹn không, chữ tài trong bí quyết hiểu của Nguyễn Du cũng giống như của cổ nhân là đã bao quát cả chữ tâm, chữ đức ở trong những số đó nữa. Chả rứa mà thân phụ ông ta đã từng có lần quý trọng, thương cảm hai chữ “hiền tài” cùng chính bạn tài là bậc nhân từ nhân ngơi nghỉ đời cho nên vì vậy phải “chiêu nhân từ đãi sĩ” (trong câu thành ngữ này thì chữ hiền đó là chữ tài, nhì chữ từ bỏ chỗ kết nối nhau đang trở nên đồng hóa với nhau về ngữ nghĩa). Thuý Kiều, nhân vật chính của Truyện Kiều mà Nguyễn Du vẫn thác ngụ trọn vẹn tứ tưởng thẩm mỹ và nghệ thuật tuyệt diệu của mình, Thuý Kiều, về nhiều mặt lại đó là một phiên bạn dạng đắt giá chỉ về “cái tôi” của Nguyễn Du, nhân đồ dùng ấy gồm đủ hai chữ tâm, tài kết nối nhau (thực ra, hai chữ tâm, tài trong hình tượng nghệ thuật và thẩm mỹ Thuý Kiều là tất yêu chia giảm nhau được, tất cả chia giảm là phân tách cắt kha khá theo lô gích bề ngoài thôi chứ không chia cắt được trong lô gích thẩm mỹ và vào “phép biện chứng” của Nguyễn Du). Bảo chứng cho phẩm hạnh Thuý Kiều quả không tồn tại gì trân quý hơn lời khen, lời reviews của các vị cao tăng. Sư Giác Duyên khen:

“Người sao hiếu nghĩa đầy đủ đườngKiếp sao rặt hồ hết đoạn trường gắng thôi”

Sư Tam hợp đạo cô khen cả nhị chữ tài, chữ tình gắn kết nhau vào con tín đồ Thuý Kiều:

“Thuý Kiều sắc sảo khôn ngoanVô duyên là phận hồng nhan vẫn đànhLại mang lấy một chữ tìnhKhư khư mình buộc đem mình vào trong”

hoặc:

“Lấy tình thâm trả nghĩa thâmBán tôi đã động hiếu trung tâm đến trời”

Không riêng gì những vị sư đạo cao đức dày mà ngay đến đến những quân thù của Thuý Kiều, đa số kẻ từng đày đoạ, hành hạ Thuý Kiều đến độ vùi hoa, dập liễu không xót tay, số đông kẻ ấy không những không dè bỉu ngoài ra vô thuộc nể trọng một Thuý Kiều tài tình quá đỗi. Hoạn Thư những lần khen ngợi loại tài của Thuý Kiều giá đáng nghìn vàng:

“Rằng: Tài phải trọng mà tình buộc phải thươngVí chăng có số giàu sangGiá này dẫu đúc nhà rubi cũng nên!”

hay:

“Tiếc thay linh cảm giang hồNghìn quà thật cũng nên mua lấy tài!”

Thúc ông (cha Thúc Sinh), tín đồ đã lấy Thuý Kiều ra hành hạ, tấn công đòn trước cửa ngõ công vì chưng cái tội gợi cảm Thúc Sinh đùa bời hoa nguyệt, rút cuộc, chính Thúc ông cũng nên nể trọng chiếc tài nghiên bút “giá xứng đáng Thịnh Đường” của Thuý Kiều:

“Thương vị hạnh trọng vì tàiThúc ông thôi cũng dẹp lời phong ba”

Đáng chú ý, dưới nhỏ mắt dù khắt khe của chính mình, Thúc ông đã hiểu đúng bản chất trong con bạn Thuý Kiều, dòng tài và cái đức hạnh gắn kết song song với nhau.

Xem thêm: Sinh Học 7 Bài 43: Cấu Tạo Trong Của Chim Bồ Câu, Giải Bài 43 Sinh 7: Cấu Tạo Trong Của Chim Bồ Câu

hế thì tại vày sao những người có được “chữ tài” (cũng tức là đã có đủ các chữ tâm, chữ đức nói chung) lại cần tu tâm, theo cách của Nguyễn Du đề xướng, trong lúc chính rất nhiều kẻ bất tài lại làm cho điều ác nữa chẳng hề phải tu trọng điểm và cũng chẳng ai buộc được họ phải tu trung khu cả? lúc viết phải câu Kiều nổi tiếng: “Chữ tài ngay thức thì với chữ tai một vần”, Nguyễn Du trọn vẹn không tất cả ý cho rằng cái “tai” mà tín đồ tài đề xuất gánh chịu đựng do vì họ sinh sống mất nhân vai trung phong hay thất đức cơ mà rõ ràng, loại “tai” ấy đó là do kẻ xấu, kẻ ác, là do bè đảng Ưng Khuyển khiến nên. Để kị đi hoặc quá qua mẫu “tai”, những nhà hiền khô triết thời xưa đã gửi ra các phương pháp thức, gần như phép hoá giải mầu nhiệm khác nhau. Do nhận thấy rằng, dòng “tài”, từ trong…bản thể của chính nó ẩn chứa nguyên nhân tai hoạ, vì bạn tài cạnh tranh tránh tránh bị đố kỵ, tị ghét, Lão Tử giới thiệu một giải pháp xử cầm sâu kín, thâm nám hậu nhằm tránh tai hoạ: “Thông minh duệ trí thủ đưa ra dĩ ngu, dũng lực chấn chũm thủ đưa ra dĩ khiếp”, nghĩa là người thông minh phải biết giữ mình bằng phương pháp khiêm nhường, coi mình như bạn ngu, bậc anh dũng có sức mạnh chấn động nhân loại phải biết giữ gìn mình bằng cách làm như bạn nhát sợ. Cũng như Lão Tử, Nguyễn Du đã soi xét nguyên nhân gây đề xuất tai hoạ cho những người tài không chỉ nảy sinh từ bỏ phía làng hội, rõ ràng là từ bỏ phía mẫu xấu, cái ác (“Những điều trông thấy mà khổ sở lòng”) hơn nữa soi xét vì sao này từ trong chính bản thể của loại tài, thành ra “Có tài nhưng mà cậy đưa ra tài” (anh bị “tai” vì chưng anh tất cả tài, cũng giống như người phụ nữ đa đoan vì quá nhan sắc, “Trời xanh thân quen thói má hồng đánh ghen”). Từ đó, Nguyễn Du, cũng như Lão Tử đang nghĩ ra giải pháp “chế định” khôn khéo cho người tài bảo trọng thân mình. Tuy vậy Nguyễn Du không chuyển ra bí quyết xử cố “giấu mình” để tránh tai hoạ như Lão Tử nêu mà chọn cách khác, giải pháp “tu tâm”. Cái bí quyết “tu tâm” nhưng Nguyễn Du nêu ra (phê bình văn học trước đây thường đến rằng điều đó thể hiện tại sự bất lực của Nguyễn Du trước thực tại xã hội cũ) đó là một cách để chọi lại với cái ác, loại xấu. Chú ý rằng với giải pháp “tu tâm” nhưng Nguyễn Du xướng lên này, những người “đạt đạo” sẽ không chỉ là tự tu chăm sóc được đạo đức mang lại riêng mình mà còn góp phần cảnh tỉnh, nói nhở, hoá giải cùng “cứu chuộc tội lỗi” cả cho những ai đã thiếu tài lại thất đức, chẳng chịu đựng tu tâm. Quả đúng thật Tế hanh khô viết:

“Một nhân đồ vật như Thuý Kiều đã đi được vào lịch sử .

Xem thêm: Bộ Công An Công Bố Số Điện Thoại Đường Dây Nóng An Ninh Mạng

Chịu thay họ bao áp bức bên trên đời”

Chính vị thiên chức “chịu thay” này của người hiền sĩ cơ mà Nguyễn Du đặt chữ trung tâm bằng bố chữ tài. Thế ra kẻ sĩ tu chăm sóc chữ tâm không hẳn cho riêng biệt mình nhưng mà cả mang đến đời. Và như thế hai chữ tâm, tài không thể đối lập mà phần nhiều cùng đậy lánh tương đồng trên từng trang Kiều.